حجتالاسلام غلامی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در ساری، با اشاره به ویژگیهای حکمرانی پیامبر اکرم(ص) در مواجهه با بحرانها و اختلافات اجتماعی اظهار داشت: برای فهم دقیق سیره سیاسی و اجتماعی پیامبر اکرم(ص)، باید توجه داشت که آن حضرت در مواجهه با همه مخالفان و بحرانها، یک شیوه ثابت و یکسان نداشتند، نوع مواجهه پیامبر(ص) متناسب با ماهیت مسئله، میزان تهدید و هدف طرف مقابل متفاوت بود.
وی افزود: یکی از مهمترین مؤلفههای حکمرانی نبوی، رحمت، عفو و مدارا در مسائل فردی و اجتماعی بود. پیامبر اکرم(ص) حتی در مواردی که شخصاً مورد توهین، آزار یا بیاحترامی قرار میگرفتند، اصل را بر انتقامجویی قرار نمیدادند و در بسیاری از موارد با عفو و گذشت، زمینه اصلاح فرد و جامعه را فراهم میکردند.
مدیر مدرسه علمیه المهدی(ع) رامسر ادامه داد: قرآن کریم نیز در توصیف پیامبر اکرم(ص) بر همین ویژگی تأکید دارد و میفرماید: نرمخویی و رحمت پیامبر(ص) یکی از عوامل اصلی جذب و حفظ مردم در جامعه اسلامی بود. همچنین در مواردی که مسئله در سطح رفتار شخصی یا یک اختلاف اجتماعی قابل حل بود، پیامبر(ص) از مسیر عفو و اصلاح عبور میکردند و اجازه نمیدادند اختلافات فردی به شکاف اجتماعی تبدیل شود.
وی تصریح کرد: نکته مهم این است که رحمت نبوی به معنای بیتفاوتی در برابر تهدیدهای اساسی علیه دین و جامعه اسلامی نبود. هرگاه دشمنی از سطح یک اختلاف شخصی عبور میکرد و به یک جریان سازمانیافته برای نابودی اسلام، تضعیف جامعه اسلامی یا از بین بردن امنیت مردم تبدیل میشد، پیامبر اکرم(ص) با قاطعیت برخورد میکردند.
حجتالاسلام غلامی با اشاره به آیه شریفه «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» اظهار داشت: این آیه به خوبی دو وجه مکمل در سیره نبوی را نشان میدهد؛ یعنی در درون جامعه اسلامی، اصل بر رحمت، همدلی و انسجام است، اما در برابر دشمنی که اصل موجودیت و هویت جامعه اسلامی را هدف قرار داده است، نباید ضعف و انفعال نشان داد.
وی ادامه داد: بنابراین، حکمرانی نبوی بر مبنای یک تفکیک بسیار مهم شکل گرفته بود؛ تفکیک میان «مخالف» و «دشمن». هر مخالفی دشمن نیست و هر اختلافی نیز نباید به تقابل و حذف منتهی شود. ممکن است فردی در مسئلهای با جامعه اسلامی اختلاف داشته باشد، اما همچنان امکان گفتوگو، اصلاح و بازگشت وجود داشته باشد. در چنین شرایطی، سیره پیامبر(ص) بر مدارا و دعوت استوار بود؛ اما هنگامی که جریانی اصل دین و امنیت جامعه را هدف قرار میداد، مسئله دیگر صرفاً اختلاف نظر نبود و طبیعتاً نوع مواجهه نیز تغییر میکرد.
این کارشناس دینی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، پیامبر اکرم(ص) حتی در اوج قدرت نیز منطق انتقام شخصی را دنبال نمیکردند. این مسئله در رفتار آن حضرت پس از فتح مکه بهخوبی قابل مشاهده است؛ کسانی که سالها در برابر پیامبر(ص) ایستاده و مسلمانان را آزار داده بودند، با یک تصمیم عمومی میتوانستند مجازات شوند، اما پیامبر(ص) با رویکردی که زمینه بازگشت و اصلاح را فراهم میکرد، نشان دادند که هدف حکومت اسلامی، انتقامگیری نیست؛ بلکه هدایت، اصلاح و حفظ جامعه است.
وی افزود: در عین حال، این رحمت نباید با سادهاندیشی اشتباه گرفته شود. پیامبر(ص) در برابر کسانی که به دنبال براندازی جامعه نوپای اسلامی، ایجاد جنگ و از بین بردن اساس دین بودند، برخورد قاطع داشتند. بنابراین، در سیره نبوی، رحمت و اقتدار در مقابل یکدیگر نیستند؛ بلکه هر کدام در جایگاه خود بخشی از حکمرانی صحیح را تشکیل میدهند.
مدیر مدرسه علمیه المهدی(ع) رامسر در ادامه با اشاره به یکی دیگر از آموزههای قرآن کریم گفت: قرآن میفرماید: از خطاها و لغزشها با بزرگواری عبور کن. این دستور نشان میدهد که در مدیریت جامعه، همه مسائل نباید با رویکرد سخت و امنیتی حل شود؛ زیرا بسیاری از اختلافات با گفتوگو، گذشت، تبیین و ایجاد فرصت برای اصلاح قابل حل است.
وی اضافه کرد: بر همین اساس، یکی از درسهای مهم حکمرانی نبوی برای جامعه امروز این است که نباید میان مدارا و اقتدار یکی را انتخاب کرد. جامعه اسلامی هم به اخلاق، رحمت و تحمل نیاز دارد و هم به مرزبندی روشن در برابر کسانی که امنیت، استقلال و هویت آن را هدف قرار میدهند.
حجتالاسلام غلامی تأکید کرد: اگر در جامعه، هر اختلاف نظری به دشمنی تبدیل شود، سرمایه اجتماعی از بین میرود و اگر از سوی دیگر، تهدید واقعی دشمن به اسم مدارا نادیده گرفته شود، امنیت و هویت جامعه آسیب خواهد دید. هنر حکمرانی نبوی در همین نقطه آشکار میشود؛ شناخت دقیق مسئله و انتخاب واکنش متناسب با آن.
وی در پایان گفت: جامعه اسلامی امروز بیش از هر چیز نیازمند بازخوانی همین منطق نبوی است؛ یعنی در داخل جامعه، اختلافات را با گفتوگو، اخلاق، گذشت، تبیین و حفظ کرامت انسانها مدیریت کنیم و در برابر دشمنی که اصل هویت، امنیت و استقلال جامعه را هدف قرار داده است، دچار انفعال نشویم. سیره پیامبر اکرم(ص) به ما میآموزد که رحمت بدون اقتدار میتواند به انفعال تبدیل شود و اقتدار بدون رحمت نیز از منطق حکمرانی نبوی فاصله میگیرد؛ حکمرانی مطلوب، جمع حکیمانه این دو در جایگاه درست خود است.
نظر شما